Nội dung chính
Giới thiệu
Tháp Bút – Đài Nghiên nằm bên bờ hồ Hoàn Kiếm, không chỉ là một di tích kiến trúc mà còn là biểu tượng của tinh thần hiếu học, tôn sư trọng đạo mà người Hà Nội gìn giữ suốt hơn 160 năm.
Lịch sử và giá trị văn hoá
Từ năm 1865, dưới sự chỉ đạo của nhà nho Nguyễn Văn Siêu (1799‑1872), Tháp Bút và Đài Nghiên được xây dựng để khắc ghi tinh thần “Tả Thanh Thiên” – viết lên trời xanh, đồng thời tạo ra một “cột mốc tinh thần” cho khu vực hồ Gươm.
Nguyễn Văn Siêu, còn được gọi là “Thần Siêu”, đã trùng tu đền Ngọc Sơn và đồng thời đặt nền móng cho cụm di tích này, thể hiện tầm nhìn vượt thời đại của một trí thức thời phong kiến.
Kiến trúc và biểu tượng
Tháp Bút cao khoảng 9 m, gồm 5 tầng, đỉnh là hình bút lông chĩa lên trời. Ba chữ Hán “Tả Thanh Thiên” khắc trên thân tháp truyền tải thông điệp về trung thực và khát vọng tri thức.
Đài Nghiên, đặt ngay dưới chân tháp, được thiết kế để khi ánh sáng chiếu từ bút, bóng của nó sẽ chạm đúng vào “thuỳ thử” (cóc) và “nghiên mực”, tạo nên một hình ảnh tượng trưng cho mối liên hệ giữa tư duy và hành động.
Yêu cầu chiếu sáng ban đêm
Ánh sáng không chỉ cần làm nổi bật công trình mà còn phải bảo tồn vẻ đẹp nguyên bản, tránh “lấn át” cảnh quan xung quanh.
1. Điểm nhấn thị giác
- Tạo độ sáng vừa đủ để Tháp Bút và Đài Nghiên trở thành điểm nhấn khi mắt người xem hướng lên.
- Ánh sáng uplighting (chiếu từ dưới lên) giúp nhấn mạnh chiều cao và dẫn dắt ánh nhìn tới đỉnh bút.
2. Màu sắc và cảm xúc
- Màu “warm white” (nắng vàng ấm) tạo không gian trang nghiêm, hoài niệm, phù hợp với di tích trên 160 năm.
- Tránh ánh sáng xanh lạnh hoặc quá mạnh gây thay đổi màu lá cây, làm mất cân bằng sinh thái.
3. Đồng bộ hoá các yếu tố
- Chiếu sáng đồng thời bút đài, thuỳ thử và nghiên mực để câu chuyện “viết lên trời” được truyền tải trọn vẹn.
- Sử dụng đèn LED công suất vừa phải, bảo trì dễ dàng, đáp ứng tiêu chuẩn bảo tồn di sản.
Đề xuất giải pháp chiếu sáng
Dựa trên các tiêu chí trên, một kịch bản ánh sáng có thể gồm:
- Đèn uplight công suất 10 W LED, góc chiếu 30°, lắp ở mặt đất quanh chân tháp.
- Đèn spot 5 W LED màu warm white, định vị lên đỉnh bút để làm “điểm sáng” chính.
- Đèn dải LED màu vàng nhạt quanh Đài Nghiên, nhấn mạnh các chi tiết “thuỳ thử” và “nghiên mực”.
Giải pháp này vừa bảo tồn giá trị lịch sử, vừa tạo ra một trải nghiệm ánh sáng đầy cảm xúc cho du khách và người dân vào mỗi buổi tối.
Kết luận
Chiếu sáng đúng cách không chỉ làm đẹp cảnh quan Hồ Gươm mà còn là cách kể lại câu chuyện văn hoá, tri thức và hiếu học của Hà Nội qua hơn một thế kỷ rưỡi. Khi ánh sáng “viết” lên bầu trời, Tháp Bút – Đài Nghiên sẽ tiếp tục là nguồn cảm hứng cho các thế hệ tương lai.
PGS‑TS Lưu Đức Hải – Viện trưởng Viện Nghiên cứu đô thị và Phát triển hạ tầng