Nội dung chính
Luật Xây dựng sửa đổi sẽ mở ra một kỷ nguyên mới cho hoạt động đầu tư xây dựng khi gỡ bỏ nhiều rào cản pháp lý cũ.
Những cải cách trọng tâm của Luật Xây dựng sửa đổi
Luật Xây dựng (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, được kỳ vọng sẽ xóa bỏ các điểm nghẽn pháp lý cản trở quá trình triển khai dự án. Đồng thời, luật mới đưa ra ba nhóm cải cách chính:
- Đổi mới phương thức quản lý đầu tư: Tăng cường hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính và điều kiện đầu tư.
- Phân định trách nhiệm rõ ràng: Xác định cụ thể vai trò của chủ đầu tư, nhà thầu, tư vấn và các bên liên quan.
- Hoàn thiện cơ chế quản lý chi phí và hợp đồng: Cho phép tính toán chi phí theo từng giai đoạn và làm rõ các sự kiện bất khả kháng, hoàn thành cơ bản.
Gỡ bỏ các nút thắt trong hoạt động đầu tư
Trong hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, các chuyên gia nhấn mạnh rằng hầu hết những khó khăn trong xây dựng, đầu tư và thương mại đều xuất phát từ các bất cập pháp luật. Ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, nêu ví dụ thực tiễn về doanh nghiệp Hàn Quốc bị trì hoãn xây dựng cầu nối trong khu công nghiệp do chưa được cấp phép, minh chứng cho mức độ “bó tay” của doanh nghiệp trước quy định lạc hậu.
Ông Bùi Văn Dưỡng, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý đầu tư xây dựng, cho biết Luật sửa đổi chia các dự án thành ba hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) với quy trình quản lý riêng, đồng thời rút gọn mô hình quản lý dự án chỉ còn hai hình thức chủ đạo, đáp ứng nhu cầu linh hoạt của các ban quản lý hiện đại.
Quản lý chi phí và hợp đồng theo giai đoạn
Ông Hồ Ngọc Sơn, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng, giải thích rằng chi phí đầu tư sẽ được tính toán dần qua các giai đoạn thiết kế, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng và đủ” một lần. Điều này giúp chủ đầu tư có cái nhìn chi tiết hơn về ngân sách, đồng thời tạo điều kiện điều chỉnh giá trị dự toán khi có thay đổi thiết kế.
Kiểm soát rủi ro pháp lý mới
Luật sửa đổi 2025 chuyển trọng tâm từ “tiền kiểm soát” sang “quản trị rủi ro” và tăng cường hậu kiểm. Tuy nhiên, nếu các bên không nắm bắt kịp thời các quy định mới, khả năng phát sinh tranh chấp vẫn cao. PGS. TS. Tô Văn Hòa, Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội, nhấn mạnh rằng các dự án có quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng cần một hệ thống quản trị rủi ro đa lớp, từ thiết kế hợp đồng đến kiểm soát chi phí.
Luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP. Hà Nội) cho biết các vấn đề về điều kiện thanh toán, quyết toán và thời gian hoàn thành thường là nguồn gốc của tranh chấp. Do đó, hợp đồng xây dựng cần được soạn thảo chi tiết, đặc biệt về tiến độ và điều khoản thanh toán.
Để tận dụng tối đa lợi ích của Luật mới, doanh nghiệp cần:
- Theo dõi và cập nhật thường xuyên các văn bản hướng dẫn.
- Đào tạo đội ngũ pháp lý và quản lý dự án về cách soạn thảo hợp đồng chuẩn.
- Áp dụng công cụ quản trị rủi ro và kiểm soát chi phí theo từng giai đoạn.
- Tham gia đối thoại với cơ quan quản lý để làm rõ các quy định mới.
Những bước này không chỉ giảm thiểu tranh chấp mà còn nâng cao hiệu quả đầu tư, tạo môi trường pháp lý ổn định cho ngành xây dựng Việt Nam.