Mộ gạch Chạp Khê (phường Vàng Danh, tỉnh Quảng Ninh) được đánh giá có quy mô lớn hơn nhiều so với các mộ gạch đã phát hiện trước đó tại Quảng Ninh và trên cả nước.

Ngày 17/1, Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh tổ chức hội nghị báo cáo sơ bộ kết quả khai quật khảo cổ mộ gạch Chạp Khê. Đây là một trong những phát hiện quan trọng nhất của năm, mở ra chương mới cho nghiên cứu văn hoá cổ đại miền Bắc.

Quy mô và cấu trúc độc đáo

Mộ gạch Chạp Khê trải rộng khoảng 150m², sâu hơn mặt đất hiện tại khoảng 2,5m. So với các mộ gạch đã được khai quật trước đây, diện tích này gần gấp ba lần, khẳng định vị trí đặc biệt của nó trong danh sách di tích quốc gia.

Cấu trúc gồm 2 gian tiền thất, 1 gian trung thất và 3 gian hậu thất. Trung thất và hậu thất đều có nhĩ, tạo nên không gian nghi lễ phong phú. Các gian được xây dựng bằng gạch hình chữ nhật nung cao, trang trí đa dạng: hoa văn đồng tiền, ô trám, vòng tròn đồng tâm, chữ S… Mái được làm bằng gạch múi bưởi cong vòm, phản ánh kỹ thuật xây dựng tinh vi của thời kỳ I‑II sau Công nguyên.

Những di vật thu thập được

Trong quá trình khai quật, các nhà khảo cổ đã thu giữ ba nhóm vật phẩm chính:

• Vật liệu kiến trúc: gạch chữ nhật, gạch múi bưởi có hoa văn tinh xảo.
• Gốm đất nung: mô hình nhà, nồi đất, chứng tỏ đời sống sinh hoạt và kỹ thuật làm gốm của người cổ.
• Gốm men: bình, vò, chân đèn… cho thấy sự giao thoa văn hoá và thương mại với các khu vực lân cận.

Định vị thời gian và không gian

Dựa vào cấu trúc, kiểu gạch và hoa văn, các chuyên gia xác định mộ gạch Chạp Khê có niên đại thế kỷ I‑II sau Công nguyên, tức gần 2000 năm trước. Đây không chỉ là một ngôi mộ đơn lẻ mà còn là bằng chứng cho một mạng lưới các lăng mộ gạch dọc theo lưu vực sông Bạch Đằng.

Trong khu vực này, các di tích tương tự đã được phát hiện ở Quảng Yên, Uông Bí, Đông Triều (Quảng Ninh) và Thủy Nguyên, Kinh Môn (Hải Phòng, Hải Dương). Sự tập trung này chứng tỏ lưu vực Bạch Đằng là trung tâm văn hoá, trị sở và khu định cư dày đặc vào đầu thời kỳ Công nguyên.

Kế hoạch bảo tồn và phát triển

Theo kết quả khai quật, tỉnh Quảng Ninh sẽ tiến hành lập hồ sơ khoa học di tích, đề xuất xếp hạng bảo tồn và lên kế hoạch biến khu vực thành công viên khảo cổ mở rộng cho công chúng và các nhà nghiên cứu.

Quá trình phát hiện

Dấu tích mộ gạch Chạp Khê lần đầu được phát hiện vào tháng 10/2025 khi người dân san gạt mặt bằng gần nhà thờ Giáo xứ Chạp Khê. Ngay sau đó, vào tháng 12/2025, Bảo tàng – Thư viện tỉnh Quảng Ninh hợp tác với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn tiến hành khai quật, đưa ra những phát hiện ấn tượng như trên.

Với tiềm năng nghiên cứu sâu rộng, mộ gạch Chạp Khê hứa hẹn sẽ trở thành một trong những điểm nhấn quan trọng của di sản khảo cổ Việt Nam, đồng thời thu hút du khách quan tâm tới lịch sử cổ đại của miền Bắc.