Nội dung chính
Thị trường lao động Mỹ đang trải qua một cú giảm mạnh chưa từng thấy trong thập kỷ qua, khi AI và tư duy “hiệu quả” chiếm lĩnh.
Tổng quan giảm việc làm năm 2025
Dữ liệu mới nhất của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cho thấy năm 2025, tổng số việc làm mới chỉ đạt 584.000 – con số gấp ba lần thấp hơn mức trung bình hơn 2 triệu việc làm mỗi năm trong giai đoạn 2023‑2024. Trung bình hàng tháng, nền kinh tế chỉ tạo ra khoảng 48.000 việc làm mới.
Đặc biệt, các số liệu tháng 10 và 11 đã được điều chỉnh giảm mạnh: tháng 10 từ mức mất 105.000 việc làm chuyển thành mất 173.000, tháng 11 từ tăng 64.000 xuống còn 56.000.
Eric Merlis, đồng trưởng bộ phận thị trường toàn cầu tại Citizens, nhận định: “Tỷ lệ thất nghiệp và các chỉ số lực lượng lao động hầu như không biến động, nhưng đà tăng trưởng đã chững lại rõ rệt.”
Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp giảm xuống 4,4% vào tháng 12, nhưng đa số các nhà phân tích cho rằng giảm này phần lớn do các điều chỉnh kỹ thuật của BLS, chứ không phản ánh sức khỏe thực sự của nền kinh tế.
Nguyên nhân: AI và cuộc đại san phẳng
Theo Business Insider, “hiệu quả” đã biến thành một tôn giáo trong các công ty công nghệ Silicon Valley và lan rộng ra toàn bộ khu vực tư nhân. Các CEO như Mark Zuckerberg (Meta), Sundar Pichai (Google) và Elon Musk (Tesla/SpaceX) đang thực hiện “cuộc đại san phẳng” – loại bỏ các tầng quản lý trung gian, đơn giản hoá sơ đồ tổ chức và tích hợp AI để tối ưu chi phí.
Hệ quả là hàng loạt vị trí quản lý trung cấp và nhân viên văn phòng bị cắt giảm. Tại các tập đoàn lớn như Dell, AT&T và Verizon, các đợt sa thải diễn ra âm thầm nhưng quyết liệt, nhằm cân đối ngân sách trong bối cảnh lãi suất cao và lạm phát dai dẳng.
Không chỉ khu vực tư nhân, khu vực công cũng không tránh khỏi. Bộ “Hiệu quả Chính phủ” (DOGE), do Elon Musk đứng đầu, đã thực hiện một chiến dịch giảm biên chế quy mô lớn. Theo NBC News, khoảng 265.000 nhân viên liên bang mất việc trong năm 2025, trong đó nhiều người bị yêu cầu liệt kê nhiệm vụ để đánh giá năng suất.
Tác động tới người lao động trí thức
Những câu chuyện cá nhân minh chứng cho xu hướng này. Jaqueline Kline, một sinh viên mới tốt nghiệp, cho biết: “Tấm bằng đại học từng là một đặc quyền, giờ không còn giá trị. Điểm GPA của tôi không còn quan trọng nếu không có việc làm.”
Chatbot và AI sinh nội dung ngày càng tinh vi, có thể viết mã, soạn thảo văn bản và thực hiện các công việc hành chính. Charley Kim, một nhân viên trẻ trong ngành công nghệ, mô tả: “Được gọi phỏng vấn hiện nay còn khó hơn cả việc vượt qua buổi phỏng vấn.”
Thống kê cho thấy tỷ lệ thất nghiệp dài hạn đang tăng, trong khi tỷ lệ tự nguyện nghỉ việc giảm – một dấu hiệu cho thấy người lao động đang “bám chặt” vào công việc hiện tại vì sợ không tìm được cơ hội mới.
Những điểm sáng le lói và rủi ro lạm phát
Mặc dù bức tranh chung u ám, một số lĩnh vực vẫn ghi nhận tăng trưởng. Bộ Lao động Mỹ cho biết việc làm trong tháng 12 tăng mạnh ở ngành dịch vụ ăn uống, y tế và hỗ trợ xã hội. Ngược lại, bán lẻ và sản xuất vẫn là gánh nặng kéo lùi chỉ số chung.
Thu nhập bình quân theo giờ tăng 3,8 % so với cùng kỳ năm trước, đạt 37,02 USD. Đây là một tín hiệu quan trọng cho Cục Dự trữ Liên bang (Fed) – mức tăng lương có thể duy trì áp lực lạm phát, làm phức tạp quyết định lãi suất trong thời gian tới.
Một báo cáo của McKinsey (tháng 6/2025) cho thấy gần 80 % doanh nghiệp đã áp dụng AI sinh nội dung, nhưng phần lớn chưa thấy tác động đáng kể tới lợi nhuận. Ngay cả Elon Musk cũng thừa nhận dự án DOGE “chỉ thành công một chút”.
Nhìn về 2026: Bất định và cơ hội
Đối với người lao động, thời kỳ chờ đợi kết quả của “cược” AI và “hiệu quả” vẫn là một sự xa xỉ. Abbey Owens, một người tìm việc, chia sẻ: “Ban đầu tôi tìm kiếm một công việc cụ thể, nhưng giờ tôi sẵn sàng nhận bất kỳ công việc nào.”
Năm 2026 mở ra với nhiều bất định. Bóng ma “hiệu quả” vẫn tiếp tục ảnh hưởng tới quyết định nhân sự, từ Washington D.C. đến thung lũng Silicon. Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp sẽ phải cân bằng giữa đổi mới công nghệ và bảo vệ lực lượng lao động.